Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U. 2020 poz.1062), dalej u.z.d. nakłada na podmioty publiczne obowiązek uwzględniania dostępności w przypadku gdy zawierają one umowę na realizację zadań lub zamówień publicznych.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy (który wchodzi w życie 5 września br.) w przypadku zlecania lub powierzania, na podstawie umowy, realizacji zadań publicznych finansowanych z udziałem środków publicznych lub udzielania zamówień publicznych podmiotom innym niż podmioty publiczne, podmiot publiczny jest obowiązany do określenia w treści umowy (a uprzednio także w opisie przedmiotu zamówienia) warunków służących zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w zakresie tych zadań publicznych lub zamówień publicznych, z uwzględnieniem minimalnych wymagań, w zakresie dostępności architektonicznej, dostępności cyfrowej i dostępności informacyjno-komunikacyjnej, o których mowa w art. 6 u.z.d., którego pełna treść poniżej:

Minimalne wymagania służące zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami obejmują:

1. w zakresie dostępności architektonicznej:
   1. zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków,
   2. instalację urządzeń lub zastosowanie środków technicznych i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych,
   3. zapewnienie informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, co najmniej w sposób wizualny i dotykowy lub głosowy,
   4. zapewnienie wstępu do budynku osobie korzystającej z psa asystującego, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 426, 568 i 875),
   5. zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub ich uratowania w inny sposób;
2. w zakresie dostępności cyfrowej - wymagania określone w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych;
3. w zakresie dostępności informacyjno-komunikacyjnej:
   1. obsługę z wykorzystaniem środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), lub przez wykorzystanie zdalnego dostępu online do usługi tłumacza przez strony internetowe i aplikacje,
   2. instalację urządzeń lub innych środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących, w szczególności pętli indukcyjnych, systemów FM lub urządzeń opartych o inne technologie, których celem jest wspomaganie słyszenia,
   3. zapewnienie na stronie internetowej danego podmiotu informacji o zakresie jego działalności - w postaci elektronicznego pliku zawierającego tekst odczytywalny maszynowo, nagrania treści w polskim języku migowym oraz informacji w tekście łatwym do czytania,
   4. zapewnienie, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji z podmiotem publicznym w formie określonej w tym wniosku.

Celem ustawodawcy jest zapewnienie, aby wszelkie działania realizowane ze środków publicznych objęte były reżimem dostępności w takim zakresie, jaki jest możliwy, wykonalny i uzasadniony w tych działaniach. Obowiązkiem podmiotu przekazującego środki publiczne jest określenie w umowie warunków, które musi spełnić wykonawca, aby dane zadanie było realizowane w sposób dostępny.

Podmiot publiczny powinien także zaplanować wysokość przekazanych środków, z uwzględnieniem realizacji zadań w sposób dostępny, tak aby podmiot związany zapisami umowy nie musiał angażować dodatkowych zasobów finansowych na ten cel.

Należy również przewidzieć możliwość weryfikacji faktycznego wykonywania umowy w tym zakresie przez podmiot niepubliczny. Oznacza to konieczność zawierania stosownych zapisów w umowach z wykonawcami zadań lub zamówień publicznych, niezależnie od tego czy są one skutkiem procedury zamówień publicznych, czy też w innych procedur skutkujących wydatkowaniem środków publicznych.

Jakie zamówienia powinny być opisane w sposób uwzględniający wymagania w zakresie dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami?

Obowiązek zapewniania dostępności wynika także z art. 100 ust. 1 ustawy z 11.09.2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1129) – dalej p.z.p.: „w przypadku zamówień przeznaczonych do użytku osób fizycznych, w tym pracowników zamawiającego, opis przedmiotu zamówienia sporządza się, z uwzględnieniem wymagań w zakresie dostępności dla osób niepełnosprawnych oraz projektowania z przeznaczeniem dla wszystkich użytkowników, chyba że nie jest to uzasadnione charakterem przedmiotu zamówienia”.

Artykuł 100 p.z.p. dotyczy wszystkich rodzajów zamówień, a więc zarówno robót budowlanych, usług jak i dostaw. Wszystkie zamówienia przeznaczone do użytku osób fizycznych winny być opisywane w sposób uwzględniający wymagania w zakresie dostępności dla osób niepełnosprawnych oraz projektowania z przeznaczeniem dla wszystkich użytkowników, chyba że nie jest to uzasadnione charakterem przedmiotu zamówienia.

Sformułowanie wzorcowych postanowień umowy w sprawie zamówienia publicznego realizujących obowiązek wynikający z art. 4 ust. 3 u.z.d. jest utrudnione, ponieważ nałożenie na wykonawcę obowiązków zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami jest uzależnione od rodzaju przedmiotu zamówienia, a także innych indywidualnych cech danego zamówienia.